Je factuureert als zelfstandig IT-consultant en je dagtarief ligt inmiddels ergens tussen 500 en 700 euro. Op een gegeven moment krijg je die vraag van je boekhouder, of je stelt hem zelf: heeft het zin om een bv op te richten? Een collega zweert erbij, een andere stapt er net uit omdat de kosten niet opwegen tegen het voordeel. Dit artikel rekent het concreet door op drie inkomensniveaus, zonder de nadelen te verdoezelen.
Twee routes, fundamenteel andere fiscale logica
Als eenmanszaak betaal je personenbelasting op je volledige winst na aftrek van beroepskosten en sociale bijdragen. Die personenbelasting in België loopt snel op: boven de circa 45.000 euro belastbaar inkomen zit je in de hoogste schijf van 50%, plus gemeentebelasting. Je sociale bijdragen als zelfstandige bedragen bovendien ongeveer 20,5% op je netto belastbaar inkomen tot een plafond, daarna daalt het percentage.
Een bv werkt anders. De vennootschap betaalt vennootschapsbelasting op haar winst: 20% op de eerste 100.000 euro winst (het verlaagd tarief, mits je jezelf een minimumbezoldiging van minstens 45.000 euro bruto betaalt of de bezoldiging minstens gelijk is aan de belastbare winst van de vennootschap), en 25% op het deel daarboven. Wat daarna overblijft, keer je deels uit als loon waarop je personenbelasting én sociale bijdragen betaalt, en deels als dividend waarop 30% roerende voorheffing geldt. De kunst zit hem in de juiste verhouding tussen die twee.
De aannames achter het model
Elk rekenmodel staat of valt met zijn parameters. Dit model rekent met 210 factuurdagen per jaar, wat realistisch is voor een consultant die rekening houdt met verlof, opleidingen en tussenpozen tussen opdrachten. De vennootschapsbelasting bedraagt 20% op de eerste 100.000 euro belastbare winst, mits aan de voorwaarden voldaan. Sociale bijdragen voor de bedrijfsleider worden berekend op het brutoloon. Kosten die je sowieso maakt als professional, zoals telecom, verzekeringen en een thuiswerkplek, worden in beide structuren als beroepskost meegenomen. De extra vaste kosten van een bv, boekhouder, neerlegging jaarrekening en UBO-register, worden geschat op 3.500 tot 5.000 euro per jaar netto na belasting.
Scenario 1: 400 euro dagtarief, circa 85.000 euro jaarsomzet
Bij 210 factuurdagen en 400 euro dagtarief kom je aan een bruto-omzet van 84.000 euro exclusief btw. Na aftrek van beroepskosten van ruwweg 8.000 euro houd je als eenmanszaak een belastbaar inkomen van circa 76.000 euro over. Na sociale bijdragen en progressieve personenbelasting blijft er netto ongeveer 37.000 tot 39.000 euro over om te besteden of te sparen.
Met een bv betaal je jezelf een loon van 45.000 euro bruto om aan het verlaagd tarief te komen. Na sociale bijdragen en personenbelasting op dat loon houd je netto circa 25.000 euro over uit je loon. De resterende winst in de vennootschap bedraagt na vennootschapsbelasting nog een paar duizend euro, die je als dividend kunt uitkeren of laten staan. Alles samengeteld kom je op een vergelijkbaar nettoresultaat als bij de eenmanszaak, maar dan nog voor de extra vaste kosten van de bv. Het eerlijke antwoord op dit niveau: de bv loont hier nog niet. De terugverdientijd van de oprichtingskosten en de jaarlijkse meerkosten is langer dan vijf jaar. Dit is voor de meeste consultants te lang om zinvol te zijn.
Scenario 2: 500 euro dagtarief, circa 105.000 euro jaarsomzet
Hier wordt het interessanter. De omzet stijgt naar 105.000 euro, en het verschil tussen de twee structuren begint zichtbaar te worden. Als eenmanszaak wordt een groter deel van je inkomen belast in de hoogste schijf van 50%. Je netto-inkomen stijgt wel, maar minder snel dan je omzet.
In een bv met een loon van 45.000 euro bruto en de resterende winst deels als dividend betaal je op de vennootschapswinst boven het loonaandeel 20% vennootschapsbelasting, gevolgd door 30% roerende voorheffing op het dividend. Op dit niveau begint de bv structureel te winnen, maar het kantelpunt is dun. Het nettoverschil ten opzichte van de eenmanszaak bedraagt na aftrek van de bv-kosten ergens tussen 2.000 en 4.000 euro per jaar. De terugverdientijd van de oprichting, minstens 2.500 euro notariskosten plus de eerste boekhoudronde, ligt dan rond de twee tot drie jaar. Pas als je op dit tarief meerdere jaren stabiel werkt, wordt de overstap verdedigbaar.
Scenario 3: 600 euro dagtarief, circa 126.000 euro jaarsomzet
Dit is voor veel Belgische IT-consultants het echte kantelpunt. De omzet stijgt naar zo’n 126.000 euro. In een eenmanszaak verlies je nu een steeds groter deel aan de 50%-schijf. De bv biedt ruimte om de loon-dividendmix te optimaliseren.
Een goed onderbouwde mix ziet er op dit niveau zo uit: een brutoloon van 48.000 tot 52.000 euro voor de bedrijfsleider, gecombineerd met een dividenduitkering van 15.000 tot 20.000 euro na vennootschapsbelasting en roerende voorheffing. Het nettoverschil ten opzichte van de eenmanszaak bedraagt na alle bv-kosten realistisch 5.000 tot 8.000 euro per jaar. De oprichtingskosten zijn terugverdiend binnen 12 tot 18 maanden na oprichting. Dit is het niveau waarop de bv voor de meeste IT-consultants duidelijk de betere keuze wordt.
Scenario 4: 700 euro dagtarief, circa 147.000 euro jaarsomzet
Op dit niveau zijn de voordelen van de bv substantieel. De vennootschap genereert na bezoldiging en kosten een aanzienlijke winst waarop 20% vennootschapsbelasting geldt in plaats van 50% personenbelasting. Bovenop de klassieke loon-dividendstrategie wordt hier de liquidatiereserve interessant.
Via de liquidatiereserve parkeer je winst in de vennootschap na betaling van 10% anticipatieve heffing. Na vijf jaar kun je dat bedrag uitkeren bij liquidatie van de vennootschap met slechts 5% extra roerende voorheffing, in plaats van de gewone 30%. Voor een consultant die denkt aan een pensioenstrategie via zijn vennootschap is dit een krachtig instrument. Op dit inkomensniveau bedraagt het jaarlijkse nettoverschil ten opzichte van de eenmanszaak, na alle kosten, realistisch 10.000 tot 15.000 euro of meer, afhankelijk van de gekozen mix en de gemeentebelasting.
De verborgen kosten die je niet mag vergeten
Veel consultants schatten het voordeel van een bv te hoog in omdat ze een aantal terugkerende kosten onderschatten of vergeten. De boekhouder voor een actieve bv kost gemiddeld 2.500 tot 4.000 euro per jaar netto. De neerlegging van de jaarrekening bij de Nationale Bank kost een paar honderd euro per jaar. Je sociale bijdragen als bedrijfsleider bereken je op je brutoloon, dus op 45.000 euro bruto betaal je al snel 4.000 euro sociale bijdragen. Tel daar nog eventuele btw-aangifte en groepsverzekering bij op, en je zit aan 6.000 tot 8.000 euro structurele jaarkosten die een eenmanszaak niet heeft. Die moeten volledig worden goedgemaakt door het fiscale voordeel voordat je er echt beter van wordt.
Het kantelpuntoverzicht
| Dagtarief | Jaarsomzet (ca.) | Jaarlijks nettoverschil bv vs. eenmanszaak | Terugverdientijd oprichting |
|---|---|---|---|
| 400 euro | 85.000 euro | Negatief tot neutraal | Meer dan 5 jaar |
| 500 euro | 105.000 euro | 2.000 tot 4.000 euro | 2 tot 3 jaar |
| 600 euro | 126.000 euro | 5.000 tot 8.000 euro | 12 tot 18 maanden |
| 700 euro | 147.000 euro | 10.000 tot 15.000 euro | Minder dan 12 maanden |
Drie situaties waarin de bv toch niet de beste keuze is
Ook als je boven het kantelpunt zit, zijn er omstandigheden die de balans doen omslaan. Ten eerste: een korte horizon. Als je weet dat je binnen twee jaar in loondienst stapt of emigreert, haal je de terugverdientijd niet. De oprichtingskosten, de eerste boekhoudronden en de tijd die je steekt in de administratie wegen dan zwaarder dan het fiscale voordeel.
Ten tweede: onzekere of wisselende omzet. Een bv heeft vaste kosten ongeacht je omzet. Als je opdrachten regelmatig onderbroken worden door periodes zonder facturatie, kan de eenmanszaak in een zwakker jaar goedkoper uitvallen. Je hebt in een eenmanszaak ook minder binding met een loonverplichting aan jezelf.
Ten derde: privévermogensdoelen die niet passen bij de bv-structuur. Als je snel geld wil vrijmaken voor de aankoop van een woning of een andere privé-investering, is geld dat vastzit in een vennootschap minder flexibel. Elke uitkering kost belasting. Wie zijn vermogen liever vrij opbouwt buiten een vennootschapsstructuur, doet er goed aan dat eerst te doordenken voor hij beslist.
Bij 400 euro dagtarief heeft de eenmanszaak de voorkeur. Bij 600 euro wint de bv duidelijk. Bij 500 euro hangt het af van je stabiliteit, je gezinssituatie en hoe lang je de constructie volhoudt. Laat je specifieke situatie doorrekenen door een boekhouder die je kostenpatroon, gemeentebelasting en plannen voor de komende jaren kent. Dit model geeft je een eerlijk startpunt voor dat gesprek, maar vervangt het niet.
